Архи эрүүл мэндэд хамгийн хортой гэж угаасаа мэдэж л байгаа биздээ. Мэдрэлийн систем, зүрх судас, нүд, элэг, бөөр гээд ер нь нөлөөлөхгүй юм гэж байхгүй. Царайгаа толинд хардаа, хөөрхий арьс хүртэл архины нөлөөгөөр хүнийхээс өөр болцон байгаа биз дээ.
Шудрагаар өөрийгөө өмгөөлөн хамгаалахгүйгээр, өөртөө дүгнэлт хийгээд үзье. Би чинь хэн билээ? Магадгүй би том болох гэж хэт яарсандаа жүнзтэй дарсанд дурлан, үеийн олон залуусын ард нь үлдчихгүй, тэдэнд сул дорой харагдахгүй гэж ууж эхэлсэн байх. Амт нь эхлээд гашуун байсан, шар айраг гэгчийг морины шээстэй зүйрлэж явсан, (ууж үзээгүйн байж шээснийх нь амтыг мэддэг наасан) тэгээд шоолуулсан. Сүүлдээ уумаар санагддаг болсон, намайг алгасахаар үл тоосон юм шиг санагддаг байсан, бүгд тасраад унахад хамгийн сүүлд нь үлдэх гоё байсан, шилдэг (архаг) архичдын хамтлагийг нөхдийнхөө дунд байгуулж явсан. Гэвч би юуг мартав.
Хуулиар бол би 21 хүрээгүй, ууж наргиж болох цаг нь болоогүй. 21 гэдэг зүгээр л тавьсан тоо биш. Үүнээс өмнө хүн хүн хэвээрээ байгаасай л гэж, ухаан суугаагүй байхдаа амьдралаа буруу зурж эхлэхвий гэж сэрэмжлэн сэрэмжлэн балчирдуулж тавьсан нас. Гэхдээ нас бол зүгээр л тоо би 21 хүрсэн ч уухгүй.
Ижийдээ би согтуу очиж зүрхлэхгүй, үнэртүүлж ч зүрхлэхгүй, уусан гэж бодогдуулахыг ч хүсэхгүй, ижий минь ч тэгэж бодохгүй, санахгүй, төсөөлөхгүй, түүний нүдэнд би бол найзуудтайгаа нийлж юм ярьж инээлдэх дуртай, дэлгүүрт ороод хүссэн зүйлээ авахаар улайрдаг эрх бяцхан жаал. Үеийнх нь хүүхдүүд хүмүүжилгүй болж байгаа, гэхдээ миний зулзага хүн чанараа гээхгүй, архинд ойртохгүй, амсахгүй, найзууд нь сайн хүүхдүүд шахаж тэнэгтэхгүй. Мишээгээд өнгөрөх хөвгүүний мэндийн зөрүүнд нь дасчихаад тоогдолгүй өнгөрсөн өдрүүдээ төгсгөл мэт санаж, амьдралыг дэндүү өчүүхэнээр бодож яг үнэндээ тэнэгтэж явсан. Тэнэг байгааз, тэрмуу байхгүй байсан ч гэр бүл, ах, эгч, дүү, хайртай аав бас ээж чинь байгаа. Хорвоо тэр чигээрээ хөмөрсөн ч намайг гэсэн сэтгэл нь үүрд хэвээрээ хадгалагдах цор ганц хүн ижийнхээ төлөө эрүүл саруул өв тэгш сайхан амьдрах учиртай тул хар ус гудран цагаан сүүнийх нь хариуг умартах хэрэг байна уу.
Амьдралд энэ байтугай л тохиолдоно. Хэцүү хүнд амьдралыг үзсэн гэж хэлэхгүй. Гэвч буурлуудаас минь хойш зовж зүдрэн, унаж бүдэрч яваа эцэг эхийнхээ амьдралыг дэндүү сайн харсан болохоор чиний ч миний ч амьдралд одоо жаргалтай гэрэлтэж байгааг мэдэж байна. Хаягдаа л биз, хаясан л биз тэглээ гээд ууж сэтгэлээ тайвшруулна гэдэг чинь монгол хүнд хэзээнээсээ байгаагүй, солонгос кино, шилтэй хорыг дагаж орж ирсэн зүгээр л олдмол зүйл түүнийг дуурайх хэрэггүй. Амьдрал алаг л гэнэ, зовлон жаргал ээлжилдэг л гэнэ, гэхдээ энэ алагхан хорвоод хартай тал нь дийлэнх юм билээ. Тэртэй тэргүй ирэх хар тал их тул өөрийн гараар өнгө алаг хэсгийг нь архиар булхан харлуулахгүйг хичээе.
Ирээдүйд би энхрий үрийнхээ ээж нь болно, чи аав нь болно. Уудаггүй байсан гэж сайрхаж ярьж чадвал үр чинь архинаас айж түүнээс хол явна, энэ талаар ярьж зүрхлэхгүй архичин болчихгүйн тулд одооноос биеэ хичээ.
Эцэг эхийнхээ зовж, зүдрэн, үгүймаа гэхэд хөдөлмөрлөж олсон мөнгөөр насаараа архи авч гудрахгүй нь үнэн, нэг л өдөр өөрийнхөө хүүхдэд тийм мөнгө өгч зүрхлэхгүй нь үнэн, өнөөдөр ч маргааш ч гэр бүлдээ гударсан царайтай харагдаж зүрхлэхгүй учир одоо бодож үзээд маргааш гэж хойшлуулалгүй, даваа гаригаас эхлье гэж саналгүй, за яахав маргааш сүүлчийнх гэж бодолгүй зүгээр л өөрийнхөө төлөө ганц удаа ч болов өөрийгөө хазаарлах хэрэгтэй шүү.
Гүй ээ энэ гүүгл ах чинь яасан ч их юм мэддийн. Хэрэгтэй хэрэггүй юмаар дүүрсэн гар байна. Архины талаар жаахан юм олж мэдэх гэсэн чинь зөндөө л их юм гарч иржийн.
Архичин болчихож уу гээд эндээс уншаад үзсэн дээр байхаа. Хөөрхий дөө архичид минь.
Бас ингэж байна.
Яагаад “тасардаг” вэ?
Бид архи уугаад юу ч санахгүй болсноо “Кадр тасрах” гэж ярьдаг. Энэ бол цусанд орсон спирт тархины дурсамж хураах хэсгүүдийн ажиллагааг тасалдагтай холбоотой үзэгдэл. Энгийнээр бол тархины ажиллагааг “Стоп” болгочихлоо л гэсэн үг. Тиймээс “тасарсан” үедээ юу ярьж, юу хийснээ хүн эргээд санадаггүй. Нэгэнт дурсамж хураах хэсгийн ажиллагааг тасалж байгаа энэ үзэгдлийн дараа хүний тархинд хадгалагдаж байсан нэлээн тооны мэдээлэл оргүй арчигдаж болдог.
Бид яагаад агсамнадаг вэ?
Хүний биед спиртийг задалдаг фермент гэж байдаг. Монгол үндэстэнд тэр фермент дутмаг гэнэ. Франц, Герман, Орос зэрэг үндэстэнд бол биднийхээс илүү фермент байдаг. Энэ нь бидний биеийн онцлог, том багаас хамаарна. Угаас жижгэвтэр биетэй бидний хувьд архинд донтох өвчинд маш хурдацтайгаар ордог байна. Үүнээс гадна нийгмийн болон хувь хүний асуудлууд хэтэрхий овоорсон, тэр бүхнээс өөрийгөө ухаалгаар чөлөөлөх чадвар дутуугаас архи уугаад агсам тавих хэлбэрээр түүнийг шийдэх гэж оролдох нь элбэг байдаг байна.
Өөрийнхөө төлөө хайвал өчнөөн л юм байна.
Эмэгтэй хүн өөрийг нь хайрладаг хэн нэгэнд сэтгэл, зүрхээ зориулах нь илүү хялбар юм. Ихэнх эрчүүд харж дурладаг бол бүх эмэгтэйчүүд дасаж дурладаг ажээ.
